دستیابی به متریالهای فوقمقاوم و سبک، همواره یکی از گلوگاههای اصلی در توسعه صنایع فوقپیشرفته به شمار میرود. در همین راستا، متخصصان یک مجتمع صنعتی کشور موفق شدهاند با تکیه بر فناوری نانو، جهشی چشمگیر در تولید مقاطع و ورقهای آلومینیومی مقاوم ایجاد کنند؛ دستاوردی که افقهای تازهای را برای کاربردهای حساس از خطوط تولید قطعات هوافضا گرفته تا ملزومات دقیق اتاق عمل و تجهیزات پزشکی گشوده است.
فلز آلومینیوم به سبب سبکی فوقالعاده و انعطافپذیری مکانیکی بالا، پای ثابت خطوط صنعتی مدرن است، اما پاشنه آشیل همیشگی آن، آسیبپذیری در برابر اصطکاک شدید و خوردگیهای محیطی بوده است. اکنون با بهرهگیری از فرایند پیشرفته «آنودایز نانوساختار»، این نقطهضعف برطرف شده است. در این شیوه با اعمال مهندسیشده جریان الکتروشیمیایی در یک بستر الکترولیت ویژه، لایهای از آلومینا (اکسید آلومینیوم) با آرایش نانومتری بر بستر قطعات مینشیند که همانند زرهی مستحکم، عمر مفید و دوام سطحی فلز را چندین برابر میکند.
نکته متمایز این حرکت فناورانه، توجه ویژه به مسئله استانداردسازی است. احسان بخشی، مدیر فنی و بازرگانی این واحد صنعتی، از نگارش و تدوین ۸ استاندارد تخصصی در زمینه فراوری و ارزیابی پوششهای آلومینیومی خبر داده و اعلام کرده استاندارد نهم نیز بهزودی نهایی میشود. اگرچه این ضوابط هنوز اجباری نشدهاند، اما یکپارچگی زبان فنی و روشهای سنجش کیفی، اعتماد خریداران صنعتی را به تولیدات داخلی به شکل محسوسی ارتقا داده است.
دامنه نفوذ این فناوری به بازار تنها به صنایع هوافضا و درمان محدود نمانده است؛ محصولات تولیدی در قالب زنجیره تبادلات سازمانی (B2B) راهی طیف وسیعی از صنایع حیاتی کشور نظیر الکترونیک، خودروسازی، سیستمهای مدرن حملونقل، لوازم خانگی و حتی سازههای معماری مدرن میشوند. تنوع کمنظیر سفارشها نشان میدهد که مسئله مقاومت به سایش، یک نیاز فراگیر در تولیدات مهندسی امروز است.
از سوی دیگر، تجاریسازی موفق این قطعات گام بزرگی در مسیر کاهش وابستگی به واردات اقلام آلیاژی خاص محسوب میشود. در سالهای اخیر، تأمین نمونههای وارداتی با مشخصات دقیق فنی نهتنها ارزبری قابل توجهی به همراه داشته، بلکه با ریسک بالای زنجیره تأمین و زمان تحویل طولانی همراه بوده است. تأمین نیاز خطوط تولید از یک منبع پایدار داخلی، ضریب اطمینان صنایع زیرساختی را افزایش داده است.
با وجود موفقیتهای ملموس در بخش فناوری و تولید، موانع مالی همچنان ترمزی برای جهش تولید در این عرصه به حساب میآیند. به گفته مدیران این مجتمع، رویکرد سختگیرانه شبکه بانکی و شروط نامتعارف نظیر بلوکهکردن نزدیک به ۵۰ درصد از تسهیلات اعطایی در حسابها، نقدینگی فعال بنگاهها را دچار تنش میکند و مسیر خرید مواد اولیه و نوسازی ماشینآلات را ناهموار میسازد.
در نهایت، پیوند موفق مهندسی سطح و فناوری نانو در تولید پروفیلهای آلومینیومی، نمونهای روشن از پتانسیل صنایع دانشپایه کشور در ارتقای زنجیره ارزش است. توسعه پایدار این بازار و تثبیت سهم آن نیازمند تداوم اعتبارسنجیهای میدانی در کنار بازنگری در ساختارهای حمایتی بانکی خواهد بود تا مسیر عرضه محصولات باکیفیت ایرانی در بازارهای داخلی و منطقهای هموارتر شود.