بحران میلیونی مسکن و نسخههای سانتیمتری؛ آیا طرح «خانهریز» شهرداری نقدشونده است؟
تهران – خبرگزاری تخصصی مسکن: طرح جدید شهرداری تهران تحت عنوان «خانهریز» که با هدف جذب سرمایههای خُرد و رونقبخشی به بخش مسکن از اواخر مردادماه سال جاری کلید خورده، با انتقادات و ابهامات جدی از سوی کارشناسان و فعالان حوزه ساختوساز مواجه شده است. منتقدان بر این باورند که در مواجهه با بحران کسری چند میلیونی مسکن در کشور، ارائهی راهحلهای خُرد و سانتیمتری نهتنها گرهی از مشکل بیخانمانی اقشار ضعیف باز نمیکند، بلکه به دلیل عدم شفافیت در فرآیند اجرا و نقدشوندگی مبهم، ممکن است به بیاعتمادی بیشتر شهروندان دامن بزند.
شکست تجربههای گذشته و تکرار فرمولهای ناموفق
حسن محتشم، عضو هیئتمدیره انجمن انبوهسازان استان تهران، در گفتوگو با رسانهها با نقد ساختاری طرح «خانهریز» اظهار داشت: «پیش از این نیز فرمولهای مشابهی مانند “بورس مسکن” و “فروش متری مسکن” توسط شهرداری تهران آزمایش شد، اما خروجی عملیاتی آنها هیچ تأثیر محسوسی بر کنترل قیمتها یا خانهدار کردن دهکهای پایین جامعه نداشت. اگرچه افزایش تولید مسکن از سوی هر نهادی اقدام مثبتی است، اما پیوند زدن خرید بخشهای ناچیز و سانتیمتری یک ملک به خانهدار شدن مردم، فاصله زیادی با واقعیتهای اقتصادی دارد.»
وی افزود: «تبلیغ خرید بخشهای خُرد ملکی در ابعاد سانتیمتری بیشتر یک شعار عامهپسند است. شهروندی که توان خرید یک مترمربع مسکن را ندارد، با خرید چند سانتیمتر عملاً صاحب سرپناه نخواهد شد. راهحل بنیادین بحران مسکن، همافزایی دستگاههای حاکمیتی برای واگذاری واحدهای کامل با شرایط پرداخت اقساطی بلندمدت یا توسعه واقعی بازار اجارهداری حرفهای است.»
مقایسه خانهریز با طلا؛ چالش جدی نقدشوندگی
یکی از بزرگترین چالشهای مطرحشده در خصوص طرح خانهریز، فرمول نقدشوندگی و ارزشگذاری آن است. در این طرح، متقاضیان به ازای هر ۱۰۰ خانهریز، از منافع تغییر ارزش یک مترمربع از پروژه بهرهمند میشوند.
عضو هیئتمدیره انجمن انبوهسازان تهران در این باره تشریح کرد: «وقتی شهروند بابت هر مترمربع ۱۶۰ میلیون تومان پرداخت میکند، گویی سرمایه خود را تبدیل به طلا کرده است؛ با این تفاوت بزرگ که طلا به صورت لحظهای در بازار نقد میشود، اما داراییهای سانتیمتری در پروژههای نیمهکاره شهرداری فاقد بازار ثانویه پویا و سریع برای فروش مجدد هستند. ابهامات زیادی درباره سرعت و تضمین نقدشوندگی این سرمایهها وجود دارد که هنوز پاسخ روشنی به آنها داده نشده است.»
کسری ۶ میلیونی مسکن و بیاثری طرحهای خرد
آمارهای وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد که کشور با کسری بیش از ۶ میلیون واحد مسکونی مواجه است. کارشناسان معتقدند در شرایطی که تقاضای انباشته سالانه به حداقل یک میلیون واحد میرسد، پروژههای محدودی مانند نخستین پروژه طرح خانهریز شهرداری (شامل تنها ۵۴ واحد مسکونی در ۹ طبقه با متراژ مفید ۶ هزار و ۴۸۰ متر مربع) مانند قطرهای در دریاست. حتی طرحهای ملی دیگر نظیر «استیجار عمومی» که با هدف خرید ۱۰ هزار واحد کلید خورد، عملاً نتوانست سهم موثری در پوشش نیاز مستأجران ایفا کند.
کلید حل بحران: مشارکت انبوهسازان و عرضه زمین ارزان
کارشناسان حوزه مسکن معتقدند شهرداری تهران اگر به دنبال حل واقعی بحران مسکن است، باید به جای ورود مستقیم به پروژههای مشارکتی خرد و پیچیده، به وظایف حاکمیتی و تسهیلگری خود بازگردد. آزادسازی زمینهای تحت تملک با قیمت مناسب، کاهش هزینههای صدور پروانه و عوارض ساخت، و واگذاری فرآیند ساخت به بخش خصوصی و انبوهسازان حرفهای، کارآمدترین فرمول برای افزایش واقعی عرضه و تعادلبخشی به بازار ملتهب مسکن به شمار میرود.
تا زمانی که جزئیات اجرایی طرح خانهریز از جمله هویت پیمانکاران، زمان دقیق تحویل واحدها و مکانیسم تضمین سرمایه مردم شفافسازی نشود، این طرح بیشتر به عنوان یک ابزار تامین مالی برای پروژههای شهرداری دیده میشود تا راهحلی برای خانهدار کردن قشر ضعیف جامعه.
